از طريق اينترنت خريد و فروش كنيد !
نگاهي به تجارت الكترونيك ، منافع اقتصادي و محدوديت هاي داخلي
سرآغاز
با اختراع رايانه و فراگير شدن استفاده از آن بخصوص از سال 1980 ميلادي كه كامپيوترهاي خانگي جايگاه مناسبي در سطح تمامي فعاليت هاي علمي ، اقتصادي و تجاري پيدا كردند و نيز گسترش روز افزون شبكه اينترنت در جهان ، بشر امروزي ، غوطه ور در دريايي از اطلاعات شده است . از آنجا كه دسترسي به اطلاعات و آمار مي تواند مبناي بسيار دقيقي در تصميم گيري صحيح و اصولي به شمار آيد مي توان به ضرورت همگاني با دنياي معاصر در استفاده از تجربيات جهاني و استفاده همه جانبه از فناوري اطلاعات پي برد .
در عرصه تجارت نيز نياز به تغيير از تجارت سنتي به تجارت الكترونيك اين روزها بيش از گذشته احساس مي شود ، به گونه اي كه عصر مسافت و جابجايي به منظور كسب اطلاع از تقاضا و كالاي قابل عرضه و يا خريد سپري شده است و به مرور اما با شتابي تصادي ارتباط بر پايه تجارت الكترونيك حداقل در ظاهر براي
دست اندركاران اقتصاد كه دستي بر تجارت دارند واژه اي ناآشنا و غريبه نيست . هرچند كه ممكن است از روشهاي علمي و راهكارهاي اجرايي آن آگاهي چنداني نداشته باشند .
تجارت سيستم هاي سنتي و الكترونيكي
خريد اقلام مايحتاج روزانه در همه صنوف بخش مهمي از وقت خريدار را به خود اختصاص مي دهد . خريد روزانه زنان خانه دار ، تدارك كالا و قطعات و مواد اوليه براي يك شركت و يا كارخانه در بازار ايران مراحل مشخص و معيني را طي مي كند كه از سركشي به حداقل چند مغازه و فروشنده جهت مشاهده كيفيت كالا و بررسي قيمت آن شروع مي شود و در نهايت به انتخاب بهترين حالت و خريد مي انجامد در روش سنتي جاري جهت انجام خريد كالاي مورد نياز با مسائل عديده اي روبرو خواهيم بود . شلوغي فروشگاه ، ترافيك خيابان ها ، خطرات احتمالي به دليل بعد فاصله از منزل يا محل كار تا فروشگاه ضرورت ديدن مدلهاي مختلف و در نتيجه اجبار و سركشي به چند فروشگاه به منظور اطمينان از قيمت و كيفيت ، بي حوصله گي فروشندگان در ارائه توضيحات جملگي از مواردي است كه شهروندان ايراني جهت خريد كالا به طور روزمره با آن
دست به گريبانند .
از سوي ديگر اكثريت قريب به اتفاق فروشندگان خود ، توليد كننده كالاي عرضه شده نيستند . بلكه صرفا به عنوان واسطه عمل مي كنند . بديهي است با توجه به غالب بودن تجارت سنتي در اقتصاد ايران و سوددهي آن در مقايسه با بخش توليد مي توان اذعان داشت در برخي از موارد تا حدود 40 درصد بهاي كالاها صرفا سود تخصيص يافته به واسطه است كه از سوي مشتري پرداخت مي شود .
همچنين هر فروشنده به منظور جلب توجه مشتري و نمايش محصولات قابل فروش نياز به مغازه يا نمايشگاهي دارد كه معمولا آن را به صرف مبلغ گزافي مانند هزينه سرقفلي ، دكوراسيون ، اجاره و ساير هزينه ها آماده مي كنند و هزينه مربوطه را بر قيمت كالاي قابل فروش سرشكن مي كنند .
بدين تريب هزينه زيباسازي و دكوراسيون فروشگاه نيز از جيب مشتري پرداخت مي شود و به عبارت ديگر بر قيمت تمام شده افزوده مي شود .
تكنولوژي حداقل در ادعا با هدف ايجاد زمينه هاي راحتي و آسايش مردم پاي به ميدان گذارده و بسياري از امكانات رفاهي كه امروزه در اختيار بشر قرار دارد . در روزگاري نه چندان دور اصلا براي پدران و مادران ما قابل تصور نيز نبوده است هرچند كه از نظر بخشي از مردم چنين روند به رشدي از آسايش و راحتي به موازات ، نوعي اضطراب و تشويش را به همراه آورده است ( شايد دليل بروز چنين پديده اي را بتوان عدم تطابق مادي و معنوي اوليه برخي از شهروندان با تكنولوژي و پديده هاي گاه خشن حاصل از آن دانست كه به صور مختلف را مي دهد ) .
اما نكته قابل توجه حركت و پيشرفت تصاعدي ، غير قابل برگشت و روبه رشد صنعت و تكنولوژي است كه در تمام صحنه هاي زندگي خود را نشان مي دهد .
با توجه به عنوان اين نوشته ، اگر بخواهيم فقط نقش اطلاعات كالا را در بعد بسيار كوچكي كه همان خريد و فروش است . در نظر بگيريم ، در مي يابيم كه خود اين مسئله به تنهايي نقش قابل توجهي در اقتصاد جهاني برعهده دارد وانرژي زيادي از شهروندان راجهت اجرا به خود مصروف مي دارد .
پروسه خريد و فروش كالا از روزگار باستان تاكنون ثابت مانده و تغيير ماهيتي نيافته و صرفا از شكل ساده تبادل كالا در ازاي كالاي ديگر به تبادل كالا در ازاي پول تغييرفرم يافته است . خريدار و فروشنده در مكان مشخص و معيني در رابطه با موضوع مشخصي به توافق مي رسيدند و قضيه ختم مي گرديد .
اما در دنياي امروزي به دليل گستردگي حجم تجارت ، فاصله جغرافيايي بين خريدار و فروشنده و دادوستد متقابل كشورهاي مختلف ، تصور اجراي معاملات به صورت سنتي ميسر نيست . فروشنده و خريدار بدون آن كه الزاما يكديگر را ببينند و يا در مكان مشخص گرد آيند با استفاده از وسايل ارتباطي با هم به توافق مي رسند و بانكها و موسسات اعتباري نيز به عنوان يك واسطه پرداخت بهاي كالاي فروش رفته را در ازاي ارائه رسيد مشتري مبني بر دريافت كالا تعهد مي نمايند .
تكنولوژي مدرن اطلاع رساني بر سرعت و سهولت اجراي اين روند افزوده است . به گونه اي كه تا چند سال پيش هيچگونه تصوري از اين وضعيت در دسترس نبود . در اين سيستم با استفاده از امكانات رايانه اي مجموعه اي از كالاها با كليه مشخصات فني و عمومي در اختيار خريدار قرار مي گيرد و خريدار بدون آن كه در فروشگاه حضور فيزيكي پيدا كند ، محصول مورد نظر را خريداري مي كند . مراحل كار كه دقيقا همان تجارت الكترونيكي است به شرح زير است .
الف ) فروشنده با استفاده از امكانات اينترنت و اختصاص يك سايت ويژه كليه اطلاعات فني و عمومي مربوطه به محصولات قابل عرضه را همراه با شكل ، تنوع رنگها و قيمت و شرايط فروش را به خريدار عرضه مي كند . اين كار دقيقا به مانند توزيع گسترده يك كاتالوگ كاملا رنگي از محصولات و خدمات قابل فروش است .
ب ) مشتري جهت خريد يك جنس به اينترنت متصل و به سايت جستجوي مورد نظر جهت پيدا كردن آدرس فروشگاهي كه جنس مورد نظر را دارد مراجعه
مي كند . در اينترنت ليست كليه فروشگاه هايي كه جنس مورد نظر را دارند ، به مشتري معرفي مي شود . سپس مشتري با انتخاب فروشگاه دلخواه ، وارد سايت و به عبارتي محوطه فروشگاه شده و كليه اجناس را در مدل هاي مختلف مشاهده مي كند و مختصات فني و اطلاعات موجود در آن را مورد نظر قرار مي دهد
( در صورتي كه مشتري نام و آدرس اينترنتي فروشگاه را بداند مستقيما سايت مورد نظر را يافته و پس از بررسي محتويات سايت ، نسبت به انتخاب كالاي مورد نظر اقدام مي كند ) .
ج ) پس از انتخاب جنس ، مشتري فرم سفارش كالا را كه در داخل سايت فروشنده قرار دارد تكميل كرده و با قرار دادن اطلاعات كارت اعتباري خود كه حكم امضاء و رمز نگاري دارد ، پول فروشنده توسط موسسه اعتباري
كارت دهنده پرداخت مي شود . رمز مربوطه صرفا توسط بانك يا موسسه اعتباري صادر كننده كارت اعتباري قابل بازخواني است و فروشنده به كارت اعتباري خريدار دسترسي ندارد .
د ) فروشنده درخواست مشتري را به همراه تاييديه امضاء و نيز رمزنگاري به بانك يا موسسه اعتباري صادر كننده كارت ارائه مي دهد . با استفاده از رمز كارت اعتباري ميزان اعتبار و صحت امضاي مشتري بررسي مي شود و نتيجه مربوطه به فروشنده اعلام مي شود .
ه ) فروشنده پس از اطمينان ازتامين اعتبار خريدار نسبت به ارسال جنس درخواستي به خريدار اقدام مي كند .
و ) مشتري پس از دريافت جنس ، رسيد مربوطه رابه همراه صورت حساب امضا مي كند و مراتب را به بانك يا موسسه اعتباري اعلام مي كند .
ز ) بانك بهاي جنس خريداري شده را از جانب مشتري كسر كرده و به حساب فروشنده واريز مي كند . مشاهده مي شود كه تنها تفاوت عمده اين سيستم با روش سنتي تجارت ، حذف واسطه ها ، سرعت عمل زياد و باورنكردني تمام اين مراحل در زمان بسيار كوتاه است .
تجارت الكترونيك ، منابع ، مزايا و نگراني ها
در صورت گسترش تجارت الكترونيكي و تاسيس فروشگاههاي اينترنتي و مجازي در كشور مزاياي زيادي را در ارتباط با مشتري و خريدار مي توان برشمرد كه بخشي از آنها فهرست وار به شرح زير است :
الف ) صرفه جويي در وقت خريدار به دليل عدم مراجعه حضوري به فروشگاه ها
ب ) دسترسي به اطلاعات بسيار كامل در ارتباط با كالا از نظر مشخصات فني ، قيمت ، ابعاد و ساير اطلاعات كالا .
ج ) امكان خريد از طريق كارت اعتباري و پرداخت بهاي آن به فاصله يك ماه يا بيشتر ( با توجه به مقررات و ويژگي هاي كارت اعتباري مشتري ) .
د ) حذف واسطه ها و دلال ها در فاصله بين خريدار و فروشنده اصلي و در نتيجه كاهش قيمت و جلوگيري از تقلب .
ه ) تغيير موقعيت فروشگاه محلي از حالت محدود به حالت فراگير و بدون مرز جغرافيايي و 24 ساعته شدن ساعت كار .
و ) عدم نياز به دكوراسيون فروشگاه در منطقه مناسب تجاري و در نتيجه كاهش سرمايه گذاري ثابت و كاهش قيمت و جلوگيري از ترافيك و در نتيجه جلوگيري از آلودگي .
ز ) ارزيابي دقيق از خريداران اجناس و كالا با عنايت به اطلاعات دريافتي از مشتري مانند سن ، نوع تقاضا ، ساير اطلاعات و در نتيجه انجام برنامه ريزي دقيق به منظور تدارك جنس با توجه به ذائقه و سليقه مشتري .
ح ) ارتقاي كيفي كالاي توليدي به منظور حضور در بازار رقابت با توجه به امكان دسترسي مشتري به انواع كالاي مشابه در زمان بسيار كوتاه .
ط ) متقابلا امكان دسترسي مشتري به انواع فروشگاه ها و شركت هاي
عرضه كننده محصول مورد نياز وي و انتخاب كالا با توجه به كيفيت مطلوب و قيمت قابل رقابت .
با توجه به وضعيت موجود بازار سنتي ، ممكن است چنين تصور شود كه در صورت گسترش فروشگاه اينترنتي به خيل بيكاران افزوده خواهد شد . در ارتباط با اين نگراني ، كافي است ذكر شود همين نگرش در ابتداي ورود كامپيوتر نيز وجود داشت و بسيار نگران آن بودند ، در حالي كه با همه گير شدن كامپيوتر بسياري از شغل هاي جنبي مرتبط با كامپيوتر به وجود آمد مانند تعميرات ، نصب ، راه اندازي و دهها كارخانه سازنده قطعات و توسعه انواع شركت هاي نرم افزاري كه فقط يكي از آنها به نام مايكروسافت به تنهايي بيش از 400 ميليارد دلار سهام دارد .
به همين دليل با گسترش تجارت الكترونيكي نيز مشاغل گسترده اي در ارتباط با آن ايجاد شده است كه به طور مثال مي توان از موارد زير نام برد :
طراحي صفحات وب و بانكهاي اطلاعاتي جهت معرفي فروشگاهها و انواع
نرم افزارهاي مورد نياز .
گسترش شركت ها و موسسات ارائه دهنده خدمات اينترنتي و مراكز تجارت الكترونيكي .
گسترش و توسعه شركت هاي فروشنده كامپيوتر و سرويس و خدمات مرتبط .
موسسات عرضه كنند كارتهاي اعتباري
شركت ها و موسسات طراح كدگذاري كالاها ( باركد )
موسسات علمي جهت آموزش سيستم هاي مختلف تجارت الكترونيك به متقاضيان .
گسترش شبكه مخابراتي به منظور ارائه سرويس هاي خدماتي مورد نياز .
گسترش شركت ها و موسسات خدماتي حمل و نقل جهت تحويل
كالاهاي خريداري شده از طريق اينترنت :
تجارت الكترونيك ، موانع گسترش در ايران و راهكارها :
بخشي از اين عوامل بطور فهرست وار عبارتند از:
الف ) صنعت شبكه ارتباطي داده ها و نبود پي بنشر مناسبت ملي در كشور ، عدم وجود سيستم هاي سخت افزاري مناسب و نبود شركتهاي خدماتي قوي جهت پشتيباني همه گير جهت ايجاد ، نصب و نگهداري شبكه ها و سايتها مورد نياز در نقاط مختلف كشور .
ب ) همه گير نبودن فرهنگ كاربري مناسب از كامپيوتر در بين عامه مردم ايران و گران بودن آن نسبت به درآمد در سطح كشور .
ج ) علاقه سنتي مردم به حضور فيزيكي در بازار به دليل عدم اعتماد و ناآشنا بودن به اينگونه پديده هاي نوين و دلايل فرهنگي .
د ) گسترش فراوان مغازه ها ، فروشگاهها و موسسات عرضه كننده كالا در مقايسه با ساير كشورهاي توسعه يافته جهاني كه ترس از بيكاري را در پي دارد
ه ) عدم گسترش شبكه بانكداري الكترونيكي كشور .
و ) آشنا نبودن عامه مردم با كارتهاي اعتباري و مزاياي آن در مقايسه با پول نقد و مشكلات ناشي از آن .
ز ) پايين بودن درآمد سرانه مردم ايران در مقايسه با كشورهاي توسعه يافته كه معمولا مشكل اعتباري را دنبال دارد .
ح ) وجود برخي از ابهامات فقهي قابل پيش بيني كه ظاهرا در تقابل با تجارت الكترونيكي مي باشد و مي بايست توسط فقها ريشه يابي و حل و فصل گردد .
ط ) مسأله حفاظت و امنيت اطلاعات تجاري در شبكه هاي كامپيوتري و نبود دادگاههاي الكترونيكي .
ي ) نياز به سرمايه گذاري اوليه و گسترده جهت ايجاد فروشگاه الكترونيكي و دوره انتظار طولاني جهت سوددهي و بازگشت سرمايه به دليل نامانوس بودن مردم با اين قبيل فروشگاهها .
ك ) تئوريزه نبودن مراحل تشكيل فروشگاه اينترنتي و عدم آشنايي و كم تجربگي برخي از سرمايه گذاران ايراني در طراحي و تأسيس آن .
در صورت بي توجهي به تجارت الكترونيك و اصرار بر شيوه هاي سنتي ، در آينده اي نه چندان دور به اجبار در صحنه سياست هاي اقتصادي جهاني منفعل گرديده و به حاشيه رانده خواهيم شد .
بنابراين مي بايست از هم اكنون اقدامات بنيادي و ريشه اي را جهت اتخاذ
زمينه هاي لازم به منظور رشد و توسعه تجارت الكترونيك به عمل آوريم . برخي از راهكارها و اقدامات اجرايي لازم عبارتند از :
1- گسترش شيوه هاي نوين بازرگاني ، كدگذاري كليه كالاها و اقلام توليدي (باركد) با استفاده از استانداردهاي بين المللي .
2- ايجاد دوره هاي آموزشي به منظور آشنايي بازرگانان و صاحبان مؤسسات تجاري و صنعتي با تجارت الكترونيك
3- ايجاد برخي تغييرات در سيستم آموزش عمومي ( از دوره ابتدايي تا دبيرستان ) جهت گسترش فرهنگ تكنولوژي اطلاعات .
4- بررسي برخي از مسائل تجارت الكترونيكي داراي ابهام از بعد حقوقي و فقهي ( مانند استناد به ديسكت هاي اطلاعاتي و اطلاعات موجود در كامپيوتر به جاي اسناد مكتوب و كاغذي ) .
5- گسترش شبكه بانكهاي الكترونيكي و اينترنتي و توسعه كارتهاي اعتباري به جاي پول نقد .
6- اصلاح ساختار تجاري كشور و تهيه قانون تجارت الكترونيك و
زمينه سازي جهت مشاركت عامه مردم
7- ايجاد ارتباط گسترده و قانون مند با سازمان هاي معتبر بين المللي در زمينه تجارت الكترونيكي و گسترش فرهنگ آن در جامعه .
خريد و فروش اينترنتي در ايران
اينترنت اثر بسيار مهمي روي زندگي و كسب و كار داشته و خواهد داشت .
تجارت الكترونيك كه تا چندي قبل به تعداد معيني از شركت ها محدود مي گرديد در حال ورود به عصر جديدي است كه در آن تعداد زيادي از اشخاص مصرف كننده در شبكه اينترنت وجود دارند .
فروشگاه هاي مجازي مدل C2B بخش عمده اي از سايتهاي تجاري را به خود تخصيص مي دهند و در اين ميان سهم قابل توجهي از تراكنش هاي مالي در اينترنت به فروشگاههاي اينترنتي اختصاص دارد .
بازار ايران به عنوان يك محيط بكر و دست نخورده هميشه مورد توجه
استراتژي هاي بازاريابي اينترنتي بوده است ولي مشكل اساسي وجود دارد و آن عدم وجود زيرساخت هاي تجارت الكترونيك مناسب در ايران است . در ايران دسترسي به كارتهاي اعتباري بين المللي نظير Mastercard , VISA به سختي صورت مي پذيرد . با توجه به موارد فوق ارائه راه حل خريد آسان اينترنتي در ايران ضروري به نظر
مي رسد .
ارائه راه حل
كارتهاي اعتباري مدت زمان زيادي است كه در جامعه بين المللي بوجود آمده اند و باعث تسهيل در خريد و فروش شده اند . به كمك كارتهاي اعتباري سرعت گردش پول افزايش يافته است . شبكه كارتهاي اعتباري در جهان به دليل كارايي آنها در دادوستد گسترش روزافزون داشته است .
متاسفانه در حال حاضر به دليل مشكلات گوناگوني از قبيل عدم وجود سيستم بانكي يكپارچه الكترونيكي ، وجود فرهنگ سنتي و عدم تمايل مردم به استفاده از
فناوري هاي جديد ، وجود قوانين دست و پا گير استفاده از كارتهاي اعتباري در ايران چندان رواج نيافته است .
استفاده از پتانسيل اينترنت براي انجام معاملات تجاري در ايران مي تواند راهگشاي بسياري از مشكلات حال حاضر كشور ما باشد . ايجاد و راه اندازي فروشگاههاي مجازي اينترنت مورد علاقه بسياري از كاربران ايراني است . اما فروشگاههاي اينترنتي در ايران با دو مشكل اساسي مواجه هستند :
1- عدم دارا بودن يك شبكه گسترده حمل و نقل كالا
2- عدم وجود راه حل مناسب براي پرداخت الكترونيكي راه اندازي مجموعه فروشگاه هاي پست .
شركت پست جمهوري اسلامي ايران با توجه به داشتن شبكه گسترده پستي يكي از پتانسيل هاي قوي برابر ايجاد فروشگاههاي اينترنتي است .
فروشگاه اينترنتي ، فروشگاهي مجازي است كه محصولات و خدمات خود را در وب سايتي ارائه مي دهد و مشتريان مي توانند با مراجعه به آن سايت پس از مرور محصولات مختلف و بررسي قيمت هاي كالاها ، موارد دلخواه خود را انتخاب نمايند و آنها را در سبد خريد خود قرار دهند .
پس از آن نوبت به پرداخت وجه سفارش مي رسد . معمولا پرداخت وجه سفارش توسط كارت اعتباري صورت مي پذيرد ولي يك راه حل نيز وجود دارد .
پرداخت وجه سفارش در هنگام دريافت كالا يا Delivery Cash Onيكي از روشهاي پرداخت پول در اينترنت است .
از نمونه سايت هايي كه اين نحوه پرداخت را قبول مي كنند مي توان به سايت مجموعه فروشگاههاي پست اصفهان به آدرس www.EsFPoststore.com اشاره نمود در اين سايت فروشگاههاي متعددي وجود دارند .
اين فروشگاهها در اين سايت محصولات و خدمات خود را ارائه كرده اند ، مردم مي توانند پس از مرور فروشگاههاي مختلف ، كالاي دلخواه خود را انتخاب كرده و به سبد خريد خود انتقال دهند . سپس مي توانند نحوه پرداخت خود را مشخص نمايند . در اين سايت دو مكان پرداخت وجود دارد :
1- پرداخت پول در هنگام دريافت كالا Cash on Delivery
2- پرداخت اعتباري توسط كارت خريد اينترنت پست epostcard
جزئيات طرح پرداخت هنگام تحويل
1- در ابتدا خريدار وارد سايت اينترنتي فروشنده مي شود و محصولاتي را در سبد خريد قرار مي دهد و پس از وارد نمودن اطلاعات ارسال ، خريد خود را نهايي مي كند
2- اطلاعات سفارش از سايت به قسمت پانل كنترلي فروشنده ارسال مي شود .
3- فروشنده سفارش را آماده مي كند .
4- مامور پستي سفارش از فروشنده دريافت مي كند .
5- مامور پستي به آدرس مشتري مراجعه مي كند ، سفارش را تحويل مي دهد آنگاه وجه سفارش و هزينه ارسال را دريافت مي كند .
6- وجه سفارش پس از يك دوره زماني به حساب بانكي فروشنده واريز
مي شود .
جزئيات طرح خريد توسط كارت خريد اينترنتي پست epostcard
هركار مي تواند به يكي از شعب پستي مراجعه كرده و كارت خريد اينترنتي
epostcard تهيه كند . به كمك اين كارت مي تواند خريد خود را به راحتي در اينترنت انجام دهد . كاربر ابتدا بايد در بخش اعضاء سايت www.pardaknt.com مشخصات كارت را وارد نمايد از اين پس به ميزاني كه در كارت نوشته شده است به اعتبار فرد افزوده مي شود به نوعي مي توان گفت كاربر يك حساب بانكي Online دارد كه مي تواند از آن در خريد اينترنتي خود استفاده كند . از اين پس در هر بار خريد كاربر تنها مشخصات اعتبار خود را وارد مي كند و خريد به راحتي انجام مي شود و سفارش به آدرس كاربر ارسال
مي گردد . حتي كاربر مي تواند كالاهايي را به عنوان هديه به آدرس شخص ديگري ارسال نمايد .
از مزاياي اين روش مي توان به سهولت خريد ، داشتن اختيار در خريد بدون صورتحساب يا صدور چك تسريع امر تحويل كالاها و خدمات ، حذف كارهاي غيرضروري ، كارآمد شدن فرايند پرداخت و خريد كاهش كاغذ بازي هاي اداري ، ارتقاي سطح روابط تجاري محلي و استاني در طي مدت يك ماهه راه اندازي اين سرويس در اصفهان از اين طرح استقبال بي نظيري به وجود آمد و فروشگاههاي متعددي در اين طرح ثبت نام كرده و فروش Online خود را شروع نموده اند . با اجرا شدن اين طرح گامي در جهت بومي سازي تجارت الكترونيك در ايران برداشته شده است .
نگاهي به تجارت الكترونيك ، منافع اقتصادي و محدوديت هاي داخلي
سرآغاز
با اختراع رايانه و فراگير شدن استفاده از آن بخصوص از سال 1980 ميلادي كه كامپيوترهاي خانگي جايگاه مناسبي در سطح تمامي فعاليت هاي علمي ، اقتصادي و تجاري پيدا كردند و نيز گسترش روز افزون شبكه اينترنت در جهان ، بشر امروزي ، غوطه ور در دريايي از اطلاعات شده است . از آنجا كه دسترسي به اطلاعات و آمار مي تواند مبناي بسيار دقيقي در تصميم گيري صحيح و اصولي به شمار آيد مي توان به ضرورت همگاني با دنياي معاصر در استفاده از تجربيات جهاني و استفاده همه جانبه از فناوري اطلاعات پي برد .
در عرصه تجارت نيز نياز به تغيير از تجارت سنتي به تجارت الكترونيك اين روزها بيش از گذشته احساس مي شود ، به گونه اي كه عصر مسافت و جابجايي به منظور كسب اطلاع از تقاضا و كالاي قابل عرضه و يا خريد سپري شده است و به مرور اما با شتابي تصادي ارتباط بر پايه تجارت الكترونيك حداقل در ظاهر براي
دست اندركاران اقتصاد كه دستي بر تجارت دارند واژه اي ناآشنا و غريبه نيست . هرچند كه ممكن است از روشهاي علمي و راهكارهاي اجرايي آن آگاهي چنداني نداشته باشند .
تجارت سيستم هاي سنتي و الكترونيكي
خريد اقلام مايحتاج روزانه در همه صنوف بخش مهمي از وقت خريدار را به خود اختصاص مي دهد . خريد روزانه زنان خانه دار ، تدارك كالا و قطعات و مواد اوليه براي يك شركت و يا كارخانه در بازار ايران مراحل مشخص و معيني را طي مي كند كه از سركشي به حداقل چند مغازه و فروشنده جهت مشاهده كيفيت كالا و بررسي قيمت آن شروع مي شود و در نهايت به انتخاب بهترين حالت و خريد مي انجامد در روش سنتي جاري جهت انجام خريد كالاي مورد نياز با مسائل عديده اي روبرو خواهيم بود . شلوغي فروشگاه ، ترافيك خيابان ها ، خطرات احتمالي به دليل بعد فاصله از منزل يا محل كار تا فروشگاه ضرورت ديدن مدلهاي مختلف و در نتيجه اجبار و سركشي به چند فروشگاه به منظور اطمينان از قيمت و كيفيت ، بي حوصله گي فروشندگان در ارائه توضيحات جملگي از مواردي است كه شهروندان ايراني جهت خريد كالا به طور روزمره با آن
دست به گريبانند .
از سوي ديگر اكثريت قريب به اتفاق فروشندگان خود ، توليد كننده كالاي عرضه شده نيستند . بلكه صرفا به عنوان واسطه عمل مي كنند . بديهي است با توجه به غالب بودن تجارت سنتي در اقتصاد ايران و سوددهي آن در مقايسه با بخش توليد مي توان اذعان داشت در برخي از موارد تا حدود 40 درصد بهاي كالاها صرفا سود تخصيص يافته به واسطه است كه از سوي مشتري پرداخت مي شود .
همچنين هر فروشنده به منظور جلب توجه مشتري و نمايش محصولات قابل فروش نياز به مغازه يا نمايشگاهي دارد كه معمولا آن را به صرف مبلغ گزافي مانند هزينه سرقفلي ، دكوراسيون ، اجاره و ساير هزينه ها آماده مي كنند و هزينه مربوطه را بر قيمت كالاي قابل فروش سرشكن مي كنند .
بدين تريب هزينه زيباسازي و دكوراسيون فروشگاه نيز از جيب مشتري پرداخت مي شود و به عبارت ديگر بر قيمت تمام شده افزوده مي شود .
تكنولوژي حداقل در ادعا با هدف ايجاد زمينه هاي راحتي و آسايش مردم پاي به ميدان گذارده و بسياري از امكانات رفاهي كه امروزه در اختيار بشر قرار دارد . در روزگاري نه چندان دور اصلا براي پدران و مادران ما قابل تصور نيز نبوده است هرچند كه از نظر بخشي از مردم چنين روند به رشدي از آسايش و راحتي به موازات ، نوعي اضطراب و تشويش را به همراه آورده است ( شايد دليل بروز چنين پديده اي را بتوان عدم تطابق مادي و معنوي اوليه برخي از شهروندان با تكنولوژي و پديده هاي گاه خشن حاصل از آن دانست كه به صور مختلف را مي دهد ) .
اما نكته قابل توجه حركت و پيشرفت تصاعدي ، غير قابل برگشت و روبه رشد صنعت و تكنولوژي است كه در تمام صحنه هاي زندگي خود را نشان مي دهد .
با توجه به عنوان اين نوشته ، اگر بخواهيم فقط نقش اطلاعات كالا را در بعد بسيار كوچكي كه همان خريد و فروش است . در نظر بگيريم ، در مي يابيم كه خود اين مسئله به تنهايي نقش قابل توجهي در اقتصاد جهاني برعهده دارد وانرژي زيادي از شهروندان راجهت اجرا به خود مصروف مي دارد .
پروسه خريد و فروش كالا از روزگار باستان تاكنون ثابت مانده و تغيير ماهيتي نيافته و صرفا از شكل ساده تبادل كالا در ازاي كالاي ديگر به تبادل كالا در ازاي پول تغييرفرم يافته است . خريدار و فروشنده در مكان مشخص و معيني در رابطه با موضوع مشخصي به توافق مي رسيدند و قضيه ختم مي گرديد .
اما در دنياي امروزي به دليل گستردگي حجم تجارت ، فاصله جغرافيايي بين خريدار و فروشنده و دادوستد متقابل كشورهاي مختلف ، تصور اجراي معاملات به صورت سنتي ميسر نيست . فروشنده و خريدار بدون آن كه الزاما يكديگر را ببينند و يا در مكان مشخص گرد آيند با استفاده از وسايل ارتباطي با هم به توافق مي رسند و بانكها و موسسات اعتباري نيز به عنوان يك واسطه پرداخت بهاي كالاي فروش رفته را در ازاي ارائه رسيد مشتري مبني بر دريافت كالا تعهد مي نمايند .
تكنولوژي مدرن اطلاع رساني بر سرعت و سهولت اجراي اين روند افزوده است . به گونه اي كه تا چند سال پيش هيچگونه تصوري از اين وضعيت در دسترس نبود . در اين سيستم با استفاده از امكانات رايانه اي مجموعه اي از كالاها با كليه مشخصات فني و عمومي در اختيار خريدار قرار مي گيرد و خريدار بدون آن كه در فروشگاه حضور فيزيكي پيدا كند ، محصول مورد نظر را خريداري مي كند . مراحل كار كه دقيقا همان تجارت الكترونيكي است به شرح زير است .
الف ) فروشنده با استفاده از امكانات اينترنت و اختصاص يك سايت ويژه كليه اطلاعات فني و عمومي مربوطه به محصولات قابل عرضه را همراه با شكل ، تنوع رنگها و قيمت و شرايط فروش را به خريدار عرضه مي كند . اين كار دقيقا به مانند توزيع گسترده يك كاتالوگ كاملا رنگي از محصولات و خدمات قابل فروش است .
ب ) مشتري جهت خريد يك جنس به اينترنت متصل و به سايت جستجوي مورد نظر جهت پيدا كردن آدرس فروشگاهي كه جنس مورد نظر را دارد مراجعه
مي كند . در اينترنت ليست كليه فروشگاه هايي كه جنس مورد نظر را دارند ، به مشتري معرفي مي شود . سپس مشتري با انتخاب فروشگاه دلخواه ، وارد سايت و به عبارتي محوطه فروشگاه شده و كليه اجناس را در مدل هاي مختلف مشاهده مي كند و مختصات فني و اطلاعات موجود در آن را مورد نظر قرار مي دهد
( در صورتي كه مشتري نام و آدرس اينترنتي فروشگاه را بداند مستقيما سايت مورد نظر را يافته و پس از بررسي محتويات سايت ، نسبت به انتخاب كالاي مورد نظر اقدام مي كند ) .
ج ) پس از انتخاب جنس ، مشتري فرم سفارش كالا را كه در داخل سايت فروشنده قرار دارد تكميل كرده و با قرار دادن اطلاعات كارت اعتباري خود كه حكم امضاء و رمز نگاري دارد ، پول فروشنده توسط موسسه اعتباري
كارت دهنده پرداخت مي شود . رمز مربوطه صرفا توسط بانك يا موسسه اعتباري صادر كننده كارت اعتباري قابل بازخواني است و فروشنده به كارت اعتباري خريدار دسترسي ندارد .
د ) فروشنده درخواست مشتري را به همراه تاييديه امضاء و نيز رمزنگاري به بانك يا موسسه اعتباري صادر كننده كارت ارائه مي دهد . با استفاده از رمز كارت اعتباري ميزان اعتبار و صحت امضاي مشتري بررسي مي شود و نتيجه مربوطه به فروشنده اعلام مي شود .
ه ) فروشنده پس از اطمينان ازتامين اعتبار خريدار نسبت به ارسال جنس درخواستي به خريدار اقدام مي كند .
و ) مشتري پس از دريافت جنس ، رسيد مربوطه رابه همراه صورت حساب امضا مي كند و مراتب را به بانك يا موسسه اعتباري اعلام مي كند .
ز ) بانك بهاي جنس خريداري شده را از جانب مشتري كسر كرده و به حساب فروشنده واريز مي كند . مشاهده مي شود كه تنها تفاوت عمده اين سيستم با روش سنتي تجارت ، حذف واسطه ها ، سرعت عمل زياد و باورنكردني تمام اين مراحل در زمان بسيار كوتاه است .
تجارت الكترونيك ، منابع ، مزايا و نگراني ها
در صورت گسترش تجارت الكترونيكي و تاسيس فروشگاههاي اينترنتي و مجازي در كشور مزاياي زيادي را در ارتباط با مشتري و خريدار مي توان برشمرد كه بخشي از آنها فهرست وار به شرح زير است :
الف ) صرفه جويي در وقت خريدار به دليل عدم مراجعه حضوري به فروشگاه ها
ب ) دسترسي به اطلاعات بسيار كامل در ارتباط با كالا از نظر مشخصات فني ، قيمت ، ابعاد و ساير اطلاعات كالا .
ج ) امكان خريد از طريق كارت اعتباري و پرداخت بهاي آن به فاصله يك ماه يا بيشتر ( با توجه به مقررات و ويژگي هاي كارت اعتباري مشتري ) .
د ) حذف واسطه ها و دلال ها در فاصله بين خريدار و فروشنده اصلي و در نتيجه كاهش قيمت و جلوگيري از تقلب .
ه ) تغيير موقعيت فروشگاه محلي از حالت محدود به حالت فراگير و بدون مرز جغرافيايي و 24 ساعته شدن ساعت كار .
و ) عدم نياز به دكوراسيون فروشگاه در منطقه مناسب تجاري و در نتيجه كاهش سرمايه گذاري ثابت و كاهش قيمت و جلوگيري از ترافيك و در نتيجه جلوگيري از آلودگي .
ز ) ارزيابي دقيق از خريداران اجناس و كالا با عنايت به اطلاعات دريافتي از مشتري مانند سن ، نوع تقاضا ، ساير اطلاعات و در نتيجه انجام برنامه ريزي دقيق به منظور تدارك جنس با توجه به ذائقه و سليقه مشتري .
ح ) ارتقاي كيفي كالاي توليدي به منظور حضور در بازار رقابت با توجه به امكان دسترسي مشتري به انواع كالاي مشابه در زمان بسيار كوتاه .
ط ) متقابلا امكان دسترسي مشتري به انواع فروشگاه ها و شركت هاي
عرضه كننده محصول مورد نياز وي و انتخاب كالا با توجه به كيفيت مطلوب و قيمت قابل رقابت .
با توجه به وضعيت موجود بازار سنتي ، ممكن است چنين تصور شود كه در صورت گسترش فروشگاه اينترنتي به خيل بيكاران افزوده خواهد شد . در ارتباط با اين نگراني ، كافي است ذكر شود همين نگرش در ابتداي ورود كامپيوتر نيز وجود داشت و بسيار نگران آن بودند ، در حالي كه با همه گير شدن كامپيوتر بسياري از شغل هاي جنبي مرتبط با كامپيوتر به وجود آمد مانند تعميرات ، نصب ، راه اندازي و دهها كارخانه سازنده قطعات و توسعه انواع شركت هاي نرم افزاري كه فقط يكي از آنها به نام مايكروسافت به تنهايي بيش از 400 ميليارد دلار سهام دارد .
به همين دليل با گسترش تجارت الكترونيكي نيز مشاغل گسترده اي در ارتباط با آن ايجاد شده است كه به طور مثال مي توان از موارد زير نام برد :
طراحي صفحات وب و بانكهاي اطلاعاتي جهت معرفي فروشگاهها و انواع
نرم افزارهاي مورد نياز .
گسترش شركت ها و موسسات ارائه دهنده خدمات اينترنتي و مراكز تجارت الكترونيكي .
گسترش و توسعه شركت هاي فروشنده كامپيوتر و سرويس و خدمات مرتبط .
موسسات عرضه كنند كارتهاي اعتباري
شركت ها و موسسات طراح كدگذاري كالاها ( باركد )
موسسات علمي جهت آموزش سيستم هاي مختلف تجارت الكترونيك به متقاضيان .
گسترش شبكه مخابراتي به منظور ارائه سرويس هاي خدماتي مورد نياز .
گسترش شركت ها و موسسات خدماتي حمل و نقل جهت تحويل
كالاهاي خريداري شده از طريق اينترنت :
تجارت الكترونيك ، موانع گسترش در ايران و راهكارها :
بخشي از اين عوامل بطور فهرست وار عبارتند از:
الف ) صنعت شبكه ارتباطي داده ها و نبود پي بنشر مناسبت ملي در كشور ، عدم وجود سيستم هاي سخت افزاري مناسب و نبود شركتهاي خدماتي قوي جهت پشتيباني همه گير جهت ايجاد ، نصب و نگهداري شبكه ها و سايتها مورد نياز در نقاط مختلف كشور .
ب ) همه گير نبودن فرهنگ كاربري مناسب از كامپيوتر در بين عامه مردم ايران و گران بودن آن نسبت به درآمد در سطح كشور .
ج ) علاقه سنتي مردم به حضور فيزيكي در بازار به دليل عدم اعتماد و ناآشنا بودن به اينگونه پديده هاي نوين و دلايل فرهنگي .
د ) گسترش فراوان مغازه ها ، فروشگاهها و موسسات عرضه كننده كالا در مقايسه با ساير كشورهاي توسعه يافته جهاني كه ترس از بيكاري را در پي دارد
ه ) عدم گسترش شبكه بانكداري الكترونيكي كشور .
و ) آشنا نبودن عامه مردم با كارتهاي اعتباري و مزاياي آن در مقايسه با پول نقد و مشكلات ناشي از آن .
ز ) پايين بودن درآمد سرانه مردم ايران در مقايسه با كشورهاي توسعه يافته كه معمولا مشكل اعتباري را دنبال دارد .
ح ) وجود برخي از ابهامات فقهي قابل پيش بيني كه ظاهرا در تقابل با تجارت الكترونيكي مي باشد و مي بايست توسط فقها ريشه يابي و حل و فصل گردد .
ط ) مسأله حفاظت و امنيت اطلاعات تجاري در شبكه هاي كامپيوتري و نبود دادگاههاي الكترونيكي .
ي ) نياز به سرمايه گذاري اوليه و گسترده جهت ايجاد فروشگاه الكترونيكي و دوره انتظار طولاني جهت سوددهي و بازگشت سرمايه به دليل نامانوس بودن مردم با اين قبيل فروشگاهها .
ك ) تئوريزه نبودن مراحل تشكيل فروشگاه اينترنتي و عدم آشنايي و كم تجربگي برخي از سرمايه گذاران ايراني در طراحي و تأسيس آن .
در صورت بي توجهي به تجارت الكترونيك و اصرار بر شيوه هاي سنتي ، در آينده اي نه چندان دور به اجبار در صحنه سياست هاي اقتصادي جهاني منفعل گرديده و به حاشيه رانده خواهيم شد .
بنابراين مي بايست از هم اكنون اقدامات بنيادي و ريشه اي را جهت اتخاذ
زمينه هاي لازم به منظور رشد و توسعه تجارت الكترونيك به عمل آوريم . برخي از راهكارها و اقدامات اجرايي لازم عبارتند از :
1- گسترش شيوه هاي نوين بازرگاني ، كدگذاري كليه كالاها و اقلام توليدي (باركد) با استفاده از استانداردهاي بين المللي .
2- ايجاد دوره هاي آموزشي به منظور آشنايي بازرگانان و صاحبان مؤسسات تجاري و صنعتي با تجارت الكترونيك
3- ايجاد برخي تغييرات در سيستم آموزش عمومي ( از دوره ابتدايي تا دبيرستان ) جهت گسترش فرهنگ تكنولوژي اطلاعات .
4- بررسي برخي از مسائل تجارت الكترونيكي داراي ابهام از بعد حقوقي و فقهي ( مانند استناد به ديسكت هاي اطلاعاتي و اطلاعات موجود در كامپيوتر به جاي اسناد مكتوب و كاغذي ) .
5- گسترش شبكه بانكهاي الكترونيكي و اينترنتي و توسعه كارتهاي اعتباري به جاي پول نقد .
6- اصلاح ساختار تجاري كشور و تهيه قانون تجارت الكترونيك و
زمينه سازي جهت مشاركت عامه مردم
7- ايجاد ارتباط گسترده و قانون مند با سازمان هاي معتبر بين المللي در زمينه تجارت الكترونيكي و گسترش فرهنگ آن در جامعه .
خريد و فروش اينترنتي در ايران
اينترنت اثر بسيار مهمي روي زندگي و كسب و كار داشته و خواهد داشت .
تجارت الكترونيك كه تا چندي قبل به تعداد معيني از شركت ها محدود مي گرديد در حال ورود به عصر جديدي است كه در آن تعداد زيادي از اشخاص مصرف كننده در شبكه اينترنت وجود دارند .
فروشگاه هاي مجازي مدل C2B بخش عمده اي از سايتهاي تجاري را به خود تخصيص مي دهند و در اين ميان سهم قابل توجهي از تراكنش هاي مالي در اينترنت به فروشگاههاي اينترنتي اختصاص دارد .
بازار ايران به عنوان يك محيط بكر و دست نخورده هميشه مورد توجه
استراتژي هاي بازاريابي اينترنتي بوده است ولي مشكل اساسي وجود دارد و آن عدم وجود زيرساخت هاي تجارت الكترونيك مناسب در ايران است . در ايران دسترسي به كارتهاي اعتباري بين المللي نظير Mastercard , VISA به سختي صورت مي پذيرد . با توجه به موارد فوق ارائه راه حل خريد آسان اينترنتي در ايران ضروري به نظر
مي رسد .
ارائه راه حل
كارتهاي اعتباري مدت زمان زيادي است كه در جامعه بين المللي بوجود آمده اند و باعث تسهيل در خريد و فروش شده اند . به كمك كارتهاي اعتباري سرعت گردش پول افزايش يافته است . شبكه كارتهاي اعتباري در جهان به دليل كارايي آنها در دادوستد گسترش روزافزون داشته است .
متاسفانه در حال حاضر به دليل مشكلات گوناگوني از قبيل عدم وجود سيستم بانكي يكپارچه الكترونيكي ، وجود فرهنگ سنتي و عدم تمايل مردم به استفاده از
فناوري هاي جديد ، وجود قوانين دست و پا گير استفاده از كارتهاي اعتباري در ايران چندان رواج نيافته است .
استفاده از پتانسيل اينترنت براي انجام معاملات تجاري در ايران مي تواند راهگشاي بسياري از مشكلات حال حاضر كشور ما باشد . ايجاد و راه اندازي فروشگاههاي مجازي اينترنت مورد علاقه بسياري از كاربران ايراني است . اما فروشگاههاي اينترنتي در ايران با دو مشكل اساسي مواجه هستند :
1- عدم دارا بودن يك شبكه گسترده حمل و نقل كالا
2- عدم وجود راه حل مناسب براي پرداخت الكترونيكي راه اندازي مجموعه فروشگاه هاي پست .
شركت پست جمهوري اسلامي ايران با توجه به داشتن شبكه گسترده پستي يكي از پتانسيل هاي قوي برابر ايجاد فروشگاههاي اينترنتي است .
فروشگاه اينترنتي ، فروشگاهي مجازي است كه محصولات و خدمات خود را در وب سايتي ارائه مي دهد و مشتريان مي توانند با مراجعه به آن سايت پس از مرور محصولات مختلف و بررسي قيمت هاي كالاها ، موارد دلخواه خود را انتخاب نمايند و آنها را در سبد خريد خود قرار دهند .
پس از آن نوبت به پرداخت وجه سفارش مي رسد . معمولا پرداخت وجه سفارش توسط كارت اعتباري صورت مي پذيرد ولي يك راه حل نيز وجود دارد .
پرداخت وجه سفارش در هنگام دريافت كالا يا Delivery Cash Onيكي از روشهاي پرداخت پول در اينترنت است .
از نمونه سايت هايي كه اين نحوه پرداخت را قبول مي كنند مي توان به سايت مجموعه فروشگاههاي پست اصفهان به آدرس www.EsFPoststore.com اشاره نمود در اين سايت فروشگاههاي متعددي وجود دارند .
اين فروشگاهها در اين سايت محصولات و خدمات خود را ارائه كرده اند ، مردم مي توانند پس از مرور فروشگاههاي مختلف ، كالاي دلخواه خود را انتخاب كرده و به سبد خريد خود انتقال دهند . سپس مي توانند نحوه پرداخت خود را مشخص نمايند . در اين سايت دو مكان پرداخت وجود دارد :
1- پرداخت پول در هنگام دريافت كالا Cash on Delivery
2- پرداخت اعتباري توسط كارت خريد اينترنت پست epostcard
جزئيات طرح پرداخت هنگام تحويل
1- در ابتدا خريدار وارد سايت اينترنتي فروشنده مي شود و محصولاتي را در سبد خريد قرار مي دهد و پس از وارد نمودن اطلاعات ارسال ، خريد خود را نهايي مي كند
2- اطلاعات سفارش از سايت به قسمت پانل كنترلي فروشنده ارسال مي شود .
3- فروشنده سفارش را آماده مي كند .
4- مامور پستي سفارش از فروشنده دريافت مي كند .
5- مامور پستي به آدرس مشتري مراجعه مي كند ، سفارش را تحويل مي دهد آنگاه وجه سفارش و هزينه ارسال را دريافت مي كند .
6- وجه سفارش پس از يك دوره زماني به حساب بانكي فروشنده واريز
مي شود .
جزئيات طرح خريد توسط كارت خريد اينترنتي پست epostcard
هركار مي تواند به يكي از شعب پستي مراجعه كرده و كارت خريد اينترنتي
epostcard تهيه كند . به كمك اين كارت مي تواند خريد خود را به راحتي در اينترنت انجام دهد . كاربر ابتدا بايد در بخش اعضاء سايت www.pardaknt.com مشخصات كارت را وارد نمايد از اين پس به ميزاني كه در كارت نوشته شده است به اعتبار فرد افزوده مي شود به نوعي مي توان گفت كاربر يك حساب بانكي Online دارد كه مي تواند از آن در خريد اينترنتي خود استفاده كند . از اين پس در هر بار خريد كاربر تنها مشخصات اعتبار خود را وارد مي كند و خريد به راحتي انجام مي شود و سفارش به آدرس كاربر ارسال
مي گردد . حتي كاربر مي تواند كالاهايي را به عنوان هديه به آدرس شخص ديگري ارسال نمايد .
از مزاياي اين روش مي توان به سهولت خريد ، داشتن اختيار در خريد بدون صورتحساب يا صدور چك تسريع امر تحويل كالاها و خدمات ، حذف كارهاي غيرضروري ، كارآمد شدن فرايند پرداخت و خريد كاهش كاغذ بازي هاي اداري ، ارتقاي سطح روابط تجاري محلي و استاني در طي مدت يك ماهه راه اندازي اين سرويس در اصفهان از اين طرح استقبال بي نظيري به وجود آمد و فروشگاههاي متعددي در اين طرح ثبت نام كرده و فروش Online خود را شروع نموده اند . با اجرا شدن اين طرح گامي در جهت بومي سازي تجارت الكترونيك در ايران برداشته شده است .
